Pedodontiya Nədir və Niyə Adi Diş Həkiminə Yox, Pedodontistə Getməliyik?Çox valideyn düşünür ki, "Diş həkiminin uşağı, böyüyü olarmı? Diş elə dişdir də". Xeyr, əziz valideynlər, elə deyil. Pedodontiya (uşaq stomatologiyası) 0-15 yaş arası uşaqların süd və daimi dişlərinin sağlamlığını qoruyan, çürükləri müalicə edən, çənə və üz inkişafını izləyən xüsusi bir tibb sahəsidir.
Pedodontist olmaq, sadəcə kiçik dişlərə plomb qoymaq demək deyil. Uşaqların psixologiyasını anlamaq, onlarla onların öz dilində danışmaqdır pedodontiya. Gərək uşağın dünyasına daxil olmağı bacarasan. Adi stomatoloq bəlkə də mükəmməl bir cərrahi əməliyyat edə bilər, ən çətin implantı yerinə qoya bilər. Amma 4 yaşlı, qorxudan tir-tir əsən bir uşağı o kresloda sakitcə, ağlatmadan oturda bilməz. Çünki uşaq, kiçildilmiş bir böyük deyil. Onun anatomiyası, duyğuları, reaksiyaları tamam fərqlidir. Bizim pedodontistlərimiz uşaq psixologiyası üzrə xüsusi təlimlər keçmiş, böyük səbrə və şəfqətə malik mütəxəssislərdir.
Lovely Dent Yanaşması: Ağ Xalat Qorxusuna Son!Bəs biz Lovely Dent-də nə edirik ki, uşaqlar bizdən qorxmur? İlk sirrimiz budur: Uşaqlar klinikaya girəndə onlara o soyuq "xəstəxana" havasını hiss etdirmirik. Gözləmə zalımız rəngarəngdir, oyuncaqlar, rəsmlər var.
Həkimlərimiz onlara "xəstə" kimi yox, ən sevimli kiçik qonaqlarımız kimi yanaşır. Çox vaxt ilk seansda heç dişə toxunmuruq belə! Bəli, düz oxudunuz. Biz buna "tanışlıq seansı" deyirik. Söhbət edirik, alətlərimizi onlara "sehrli fırça", "su tapançası", "külək maşını", "səsli arı" kimi tanıdırıq. İcazə veririk ki, o alətlərə toxunsunlar, necə işlədiyini öz əlləri ilə görsünlər. O inam, o bağ yaranandan sonra hər şey o qədər asan olur ki... Kresloya uzanıb, tavandakı ekranda ən sevdiyi cizgi filminə baxa-baxa dişlərini müalicə etdirir bizim balaca pasiyentlərimiz. Ağlamaq, məcbur etmək, zorla tutmaq bizim klinikada qətiyyən yolverilməzdir.
Cəmiyyətimizin Ən Böyük Yalanı: "Süd Dişidir, Onsuz da Töküləcək"Klinikamıza gələn valideynlərdən ən çox eşitdiyimiz cümlələrdən biridir bu. "Həkim, dişi çürüyüb, onsuz da bir-iki ilə töküləcək süd dişidir, niyə müalicə edib əziyyət verim ki, çəkin getsin". Bu, uşağınızın gələcək sağlamlığına vurula biləcək ən böyük zərbədir.
Bəli, süd dişləri müvəqqətidir, zamanı gələndə töküləcək. Lakin onların ağızda qaldığı o vacib illər ərzində çox kritik, həyati missiyaları var:
- Düzgün Qidalanma və Həzm: Çürük dişi olan, ağrı çəkən uşaq yeməyi çeynəyə bilmir. Qidanı bütöv udur. Bu da birbaşa mədə-bağırsaq problemlərinə, inkişaf geriliyinə, boy artımının ləngiməsinə səbəb olur.
- Nitq İnkişafı: Xüsusilə ön süd dişləri çürüyüb vaxtından əvvəl tökülmüş uşaq bəzi hərfləri (S, Z, F, V kimi) düzgün tələffüz edə bilmir. Pəltəklik yaranır. Bu da məktəb yaşlarında onun özgüvənini zədələyir, yaşıdları tərəfindən lağ obyekti olmasına gətirib çıxarır.
- Təbii Yer Tutucular: Baxın, ən vacib məqam budur. Süd dişləri, altdan gələcək olan daimi dişlər üçün bir bələdçidir, bir növ "parkinq yeri" saxlayır. Əgər bir süd dişini "onsuz da töküləcək" deyib vaxtından əvvəl çəksəniz, arxadakı və öndəki dişlər o boşluğa doğru sürüşür. Boşluq qapanır. Altdan gələn daimi dişə çıxmağa yer qalmır və o, çənə sümüyünün içində əyri çıxır, ya da gömülü qalır. Nəticə? Gələcəkdə illərlə çəkilən bahalı və əziyyətli breket (sim) müalicəsi. Dəyərmi bu qədər əziyyətə? Əlbəttə, dəyməz. Müalicə etdirin, vaxtı gələndə özü düşsün.
Yer Tutucular Nədir? (Əgər Diş Çəkilməyə Məcbur Qalarsa)Bəzən çürük o qədər dərin olur ki, və ya travma (yıxılma) nəticəsində süd dişi o qədər zədələnir ki, çəkməkdən başqa çarəmiz qalmır. Belə hallarda biz gələcəkdəki əyriliklərin qarşısını almaq üçün
Yer Tutucu (Space Maintainer) adlanan xüsusi aparatlar tətbiq edirik. Bunlar çox kiçik, uşağı qətiyyən narahat etməyən, boşluğun sağındakı və solundakı dişlərdən dəstək alan metallı və ya plastik apareylərdir. Daimi diş altdan çıxana qədər o boşluğu açıq saxlayır. Çox bəsit, ucuz, amma uşağın gələcək ortodontik problemlərinin qarşısını 100% alan möhtəşəm bir qoruyucu tədbirdir.
Qoruyucu Stomatologiya: Çürük Yaranmadan Qarşısını Almaq Mümkündür!Biz Lovely Dent-də "çürüsün, sonra plomb edərik" məntiqi ilə yox, "heç çürüməsin" məntiqi ilə işləyirik. Bunun üçün dünyada sübut olunmuş iki möhtəşəm qoruyucu üsulumuz var:
1. Fissur Örtücülər (Fissure Sealant) Uşaqların arxa azı dişlərinin çeynəmə səthində dərin, incə yarıqlar (fissurlar) olur. Uşaqlar nə qədər yaxşı fırçalasa da, fırçanın tükləri o dərin yarıqların dibinə çata bilmir. Şokolad, peçenye qırıntıları, yapışqan şirniyyatlar ora dolur və çürümə məhz oradan başlayır. Fissur örtücü prosedurunda biz o dərin yarıqları xüsusi şəffaf, maye axışqan bir plomb materialı ilə bağlayırıq. Dişin üstü olur şüşə kimi hamar. Nə yemək qalığı girir ora, nə də bakteriya! Diş çürüməyə qarşı mükəmməl şəkildə qorunur. Heç bir iynə, qazıma olmadan cəmi bir neçə dəqiqəyə edilən ağrısız bir əməliyyatdır.
2. Ftor Tətbiqi (Fluoride Application) Təəssüf ki, internetdə bəzi əsassız mənbələr ftorun zərərləri ilə bağlı qorxu dolu yalanlar yayırlar. Xeyr, əziz analar və atalar! Mütəxəssis həkim nəzarətində, ildə 2 dəfə uşağın dişlərinin səthinə xüsusi fırça ilə çəkilən ftor lakları zəhər deyil, əksinə, diş minasını zireh kimi gücləndirən möcüzəvi bir vitamindir. Ftor tətbiqi, dişin turşulara qarşı müqavimətini artırır və başlanğıc səviyyəsində olan çürükləri dayandıraraq dişin özünü bərpa etməsinə kömək edir. Dünya Səhiyyə Təşkilatının təsdiqlədiyi, tamamilə təhlükəsiz və çox vacib bir prosedurdur.
Biberon Çürüyü (Süd Dişlərinin Kabusu)Ən çox rastlaşdığımız, ürəyimizi ağrıdan mənzərələrdən biri də budur. Bəzən 2-3 yaşlı uşaqlar gəlir, ön dişləri demək olar ki, yoxdur, hamısı qaralıb, qırılıb, kökünə qədər çürüyüb. Bu,
Biberon çürüyüdür (Bottle Caries).
Səbəbi nədir? Gecələr uşağı sakitləşdirmək, yuxuya getməsini asanlaşdırmaq üçün biberondakı südə şəkər, bal, bəkməz qatıb vermək! Ya da gecə ana südü ilə yatızdırıb, sonra ağzını, dişlərini təmizləməmək. Gecə boyunca tüpürcək ifrazı azalır, o şəkərli süd dişlərin üzərində saatlarla qalır və bakteriyalar üçün əsl bayrama çevrilir. Çox qısa müddətdə, çox aqressiv şəkildə dişlər çürüyür və uşağa dözülməz ağrılar, abseslər (şişkinliklər) verir. Belə hallarda erkən müdaxilə, xüsusi uşaq zirkon kronlarının tətbiqi və ya plomblanması həyati əhəmiyyət daşıyır. Xahiş edirik, uşağınıza gecə şəkərli süd verməyin, içdikdən sonra mütləq dişlərini təmiz nəm tənziflə və ya uşaq fırçası ilə silin.
Sedasiya və Ümumi Anesteziya ilə Diş Müalicəsi (Ağrısız, Stressesiz)Bəzən reallıqla üzləşmək lazımdır. Bəzən uşaq o qədər qorxmuş olur ki, əvvəlki travmalarına görə kresloya yaxınlaşmır. Ya da uşaq o qədər kiçikdir (məsələn, 2-3 yaşında) ki, onunla əməkdaşlıq etmək fiziki olaraq mümkün deyil. Bəzən isə xüsusi qayğıya ehtiyacı olan (Autizm, Daun sindromu, hiperaktivlik) mələklərimiz olur.
Onların dişlərini çürüməyə, ağrı çəkməyə tərk edə bilmərik. Onları zorla, qışqırda-qışqırda kresloda tutub müalicə etmək isə bizim klinikada qətiyyən qadağandır! Çünki bu, uşağa ömürlük psixoloji travma yaşadar.
Bəs həll nədir? Bakıda ən güvənilən xəstəxana şəraitində, peşəkar anestezioloqlarımızın tam nəzarəti altında,
Sedasiya (yarı yuxulu vəziyyət, dərin rahatlama) və ya
Ümumi Anesteziya (tam yuxu) tətbiq edirik. Uşaq heç bir şey hiss etmədən, dərin, rahat bir yuxuya gedir. O yatarkən, pedodontistlərimiz eyni seansda, cəmi 1-2 saat ərzində ağızdakı BÜTÜN çürükləri müalicə edir, çəkilməli olanları çəkir, yer tutucularını qoyur və ağzı tamamilə sağlam hala gətirir. Uşaq oyananda isə heç bir ağrı, heç bir xatirə olmur. Sanki evdə yatıb durmuş kimi oyanır, amma tərtəmiz, inci kimi sağlam dişlərlə! Bu həm ailə üçün böyük bir rahatlıqdır, həm də uşağın psixologiyasını qorumaq üçün ən doğru seçimdir.
Valideynlərə Qızıl Məsləhətlərimiz (Sizə Də İş Düşür!)Bəli, biz klinikada əlimizdən gələni edirik. Amma işin yarısı da siz valideynlərin üzərinə düşür. Klinikaya gəlməzdən əvvəl uşağı düzgün hazırlamaq çox vacibdir.
- Qorxutmayın! Evdə yemək yeməyəndə, ya da dəcəllik edəndə uşağı əsla "Bax, belə eləsən, səni diş həkiminə apararam, sənə iynə vurar, dişini çəkər!" deyə hədələməyin. Diş həkimi cəza verməz! Bizi uşaqların gözündə cəllad kimi qələmə verməyin, xahiş edirik.
- "Qorxma, ağrımayacaq" deməyin. Uşaqlar çox ağıllıdır. Siz ona "qorxma" deyəndə, onun beyni avtomatik belə işləyir: "Deməli, qorxulu və ağrılı bir şey var ki, anam mənə bunu indidən deyir". Bu sözlər onlarda əks təsir yaradıb qorxunu artırır.
- Təfərrüata varmayın. Sadəcə deyin ki, "Gedirik dişlərimizdəki mikrobları saymağa, dişlərimizi yumağa, həkim əmi/xala bizim dişlərimizə şəkil çəkəcək". Qalan hekayəni, uşağın dilində başa salmağı buraxın bizim peşəkar pedodontistlərin ixtiyarına. Sizin mənfi sözlərdən uzaq durmağınız, bizim işimizi on qat asanlaşdırır.
Nəticə: Sağlam Gülüşlər Uşaqlıqdan BaşlayırGələcəyimiz olan uşaqlarımız, ən dəyərli varlıqlarımızdır. Onların gülüşündəki o məsumluq, o parıltı heç vaxt sönməməlidir. Lovely Dent olaraq bizim ən böyük missiyamız, klinikamıza qorxaraq girən hər bir uşağın, buradan çıxarkən bizə sarılaraq, gülümsəyərək "Yenə gələcəm!" deməsini təmin etməkdir.
Unutmayın, vaxtında edilən kiçik bir müayinə, gələcəkdə yarana biləcək çox böyük ağrıların, əziyyətli müalicələrin və maddi xərclərin qarşısını alır. Gəlin, uşaqlarınızın diş sağlamlığını şansa buraxmayaq. Onların ilk stomatoloji təcrübəsini bir nağıl kimi, oyun kimi gözəl edək.
Biz Lovely Dent-də sizin o balaca, şirin "bəlalarınızı" sevgi ilə, səbirlə və ən yüksək peşəkarlıqla gözləyirik. Çünki bilirik ki, hər sağlam diş, gələcəyə atılan inamlı bir addımdır! Gecikmədən, elə bu gün övladınızın gülüşünü sığortalayın. Təbəssüm dolu günlərdə görüşmək ümidi ilə!